Lịch Sử Nền Công Nghiệp Đồng Hồ Liên Xô Phần 1

0
149
Lich-su-dong-ho-Lien-Xo-Nga

Lịch Sử Nền Công Nghiệp Đồng Hồ Liên Xô Phần 1

Ở Việt Nam , đồng hồ Liên Xô – Liên Sô – hay Nga Sô rất phổ biến . nhưng các thông tin khảo cứu về lịch sử của nó rất ít và thiếu chi tiết tường tận . Tôi đã tra cứu tìm được tài liệu cực kì chi tiết , rất khủng về công cuộc công nghiệp hóa ngành này bắt đầu từ năm 1917. Đây là series bài viết duy nhất có thông tin chi tiết nhất, đầy đủ nhất về lịch sử ngành công nghiệp đồng hồ Liên Xô, sẽ bao gồm 10 phần. Series bài viết này được dành cho những ai đã, đang và sẽ tìm hiểu sưu tập đồng hồ Liên Xô:

Chúng ta cùng bắt đầu với phần 1 : Giai đoạn 1917-1920

Sau những biến động của cuôc cách mang và cuôc nội chiến Liên Xô, những doanh nghiệp đồng hồ còn sót lại, Kahn, Moser và Buhre, cùng với những nhà xưởng còn sót lại, được đặt dưới sự bảo trợ của nhiều cơ quan khác nhau, đã trở thành liên doanh nhà nước về cơ khí chính xác (Gostrest Tochmekh). Gostrest Tochmekh là tập đoàn cơ khí chính xác, viết tắt của gos udarsvennyy trest toch noy MEKH aniki. Theo cơ quan lưu trữ kinh tế Liên Xô, RGAE, nó đựoc thành lập vào năm 1920 trong thời kì nội chiến Liên Xô, và trở thành Gostrest Tochmekh vào năm 1922 sau khi kết thúc nội chiến, dưới sự điều hành của Andrei Mikhay Lovich Bodrov.

Tieu-su-cua-Andrei-Mikhay-Lovich-Bodrov
Tiểu sử của Andrei Mikhay Lovich Bodrov

Lịch sử của Slava ghi nhân lại rằng, vào đầu kế hoạch 5 năm của Stalin năm 1928, Tochmekh đã sát nhập nhà máy cơ điện nhiệt điện Moscow ( MÈMZ) nằm trong một toà nhà bằng đá được tân trang ở Tverskoy Zastavy. Buổi đầu, nhà máy có khoảng 125 công nhân sản xuất, chủ yếu tham gia sản xuất thiết bị điện báo, máy thu thanh, máy chiếu, cũng như sửa chữa bộ hẹn giờ cơ điện dùng để kiểm soát các xe điện tại moscow. Vào tháng 11 năm 1930, nó trở thành nhà máy đồng hồ quốc gia số 2 ( tiếng anh là 2GCHZ – sau này là Slava) để phân biêt với nhà máy đồng hồ quốc gia số 1 ( tiếng anh là 1GCHZ).

nha-may-dong-ho-lien-xo

lich-su-dong-ho-lien-xo-p1-3

Tochmekh cuối cùng bị giải tán khi bắt đầu kế hoạch 5 năm lần thứ 2 vào năm 1933.

Tssentrochasy 1923 những nỗ lực đầu tiên trong việc chế tạo đồng hồ

Ngay từ tháng 3 năm 1923, đại sứ thương mại Xô Viết ở Berlin báo cáo rằng, uỷ ban ngoại thương nhân dân, ông Leonid Krasin đã được đại diện của 5 công ty đồng hồ Thuỵ Sĩ nhỏ đề nghị thành lập một công ty liên doanh nhâp khẩu đồng hồ đeo tay và bỏ túi vào Liên Xô. Tuy nhiên, hội đồng kinh tế tối cao đã triệt bỏ khi nó mới nhen nhúm, họ nói rằng tất cả các công ty này đều là những nhà sản xuất đồng hồ có chất lượng thấp , kể từ sau chiến tranh, họ đã bị tồn kho rất nhiều đồng hồ chất lượng kém và họ định đem bán ở nước nga khi không bán được ở các thị trường khác.

Cũng thời gian này, các đai diện của Liên Xô ở Berlin đang đàm phán với các nhà sản xuất đồng hồ lớn của Thuỵ Sĩ, bao gồm Moser, Nardin, Doxa, Tissot, Omega, Longiness và Zenith. Moscow đã tiến hành xử phạt việc thành lập công ty cổ phần ” Tsentrochasy” với các công ty đồng hồ này. Theo các điều khoản của hiệp định sơ bộ, Liên Xô nhận được 49% cổ phần. Trong khi số còn lại đươc chia thành tỉ lệ giữa các công ty Thuỵ Sĩ. Người ta ước tính rằng, để đổi lấy quyền nhập khẩu đồng hồ ( lên tới 400 ngàn chiếc mỗi năm) vào Liên Xô, các công ty này sẽ giúp thiết lập việc sản sản xuất đồng hồ báo thức, đồng hồ treo tường, đồng hồ chất lượng cao khác. Một nhà máy sẽ được xây dựng với trang thiết bị đầy đủ, công nhân sẽ đươc đào tạo trong 3 năm và việc sản xuất sẽ đạt năng suất tối đa vào năm thứ 4.

Tháng 5-1923, tại Lausanne Thuỵ Sĩ, một người lưu vong quốc tịch Liên Xô đã ám sát đại sứ Liên Xô ở Ý. Môt toà án Thuỵ Sĩ đã trừng phạt kẻ này, quan hệ ngoại giao hai nước rơi vào tình trang căng thẳng và hoài nghi lẫn nhau. Tháng 6, ban chấp hành trung ương và uỷ bạn nhân dân tối cao Liên Xô đã ra một nghị quyết chung nhằm tẩy chay các công ty Thuỵ Sỹ .các đại diện Liên Xô ở Berlin đã hỏi Moscow liệu viêc tẩy chay này có áp dụng cho các cuộc đàm phán về viêc thành lâp công ty đồng hồ liên doanh Tsentrochasah không, và họ nhân được chỉ thị rằng các cuộc đàm phán tiếp theo chỉ nên tiến hành với các công ty đồng hồ đến từ nước Đức, tuy nhiên cuôc đàm phán thứ 2 này đã không diễn ra.

Thời kì Stalin

Lê Nin chết vì đột quỵ vào 21-1-1924. Sau cái chết của ông, Joseph Stalin chính thức kế nhiệm trở thành người cầm quyền tối cao tại Liên Xô. Tháng 4 cùng năm, ông thay thế chính sách kinh tế mới của Lê Nin bằng kinh tế tập trung mệnh lệnh cao độ của mình, báo trước sự nghiệp công nghiệp hoá tập thể hoá. Kết quả là Liên Xô nhanh chóng chuyển từ xã hội nông nghiệp sang công nghiệp. Về mặt sinh học, điều này là hợp lí vì trong 2 năm, các kho hàng nhập khẩu của Tochmekh đã cạn kiêt, dựa trên nhu cầu ngày càng tăng của các loại đồng hồ. Để cung ứng cho các nhà máy, Tochmekh đã phải nhập khẩu bất cứ thành phần nào họ có thể kiếm được trên thị trường quốc tế, kết thúc thời gian tự sản xuất các bộ phận với chữ trên mặt số. Việc sản xuất hỗn loạn, không có hệ thống này vẫn tiếp tục vào đầu những năm 1930. Trong suốt những năm 1920, sự thiếu hụt đồng hồ được bổ sung bởi những chiếc đồng hồ nhập khẩu, với số lượng không xác đinh từ Đức và Thuỵ Sĩ. Sự phát triển của công nghiệp hoá, hạ tầng giao thông, trình độ văn hoá của dân chúng được nâng cao, cùng với nhu cầu của không quân và hải quân đã làm tăng mạnh nhu cầu về đồng hồ. Năm 1926, Heinrich Kann, chuyên gia về đồng hồ, đã viết ” đó là thời gian chúng tôi làm viêc một cách nhanh chóng , và nhân ra rằng có thế thì mới có được kết quả trong sự cạnh tranh khốc liệt đến từ nước ngoài trong việc sản xuất đồng hồ. Đừng nhắm mắt trước thực tế, là kĩ thuật chế tác đồng hồ tại nước ngoài đã cao đến mức sẽ phải mất rất nhiều thời gian để bắt kịp. Chúng tôi đã chậm chân trong ngành công nghiệp này, rất muộn. Nhưng nó không phải là vô vọng, bởi vì bên cạnh chúng tôi là lợi thế của một thị trường nội địa rộng lớn! ”

Các nhà máy phải phù hợp với tiêu chuẩn nhà máy tại Thuỵ Sĩ và Mỹ. Để thực hiện điều này, Bodrov đã lên kế hoạch đưa các kĩ sư ra nước ngoài để nghiên cứu về việc sản xuất tại đó. Tháng 3 năm 1928, giám đốc kĩ thuật nhà máy cơ điện Moscow ( MEMZ) Mikhail Fedorovich izmalkov đã được đưa sang Đức để nghiên cứu sản xuất đồng hồ treo tường và đồng hồ báo thức. Sau khi trở về từ chuyến đi, Izmalkov đề xuất một kế hoạch để đẩy mạnh sản xuất đồng hồ Liên Xô, bằng việc mua các nhà máy theo hình thức trao tay ( kiểu như lấy luôn nhà máy đã có sẵn ở nước ngoài) , máy móc, khuôn mẫu và công cụ. Nhưng vào ngày 20-3-1928 , trust of precision mechanics nhân được đề xuất thay thế từ một thợ đồng hồ tên là V.O. Pruss. Không giống như Izmalkova, Pruss đề xuất triển khai xây dựng các xưởng sản xuất và lắp ráp ngay tại Liên Xô, kèm sau đó là việc mua sắm dần dần trang thiết bị từ Thụy Sĩ và Đức, cùng với việc vận hành nhà máy và các cửa hàng. Tất cả dư án này được tài trợ từ tiền thu đươc từ việc bán đồng hồ ( lắp ráp từ các linh kiên nhập khẩu – tính đến thời điểm đó) . Ông lập luận rằng việc xây dựng và hoàn thiện nhà máy cũng như thiết bị sẽ mất nhiều năm để hoàn thành , trong khi quốc gia không có thời gian để chờ đợi ( đăc biêt là uỷ ban đường sắt nhân dân, Narkomat) . Pruss nói trong 2 đến 3 năm, chúng tôi sẽ có đầy đủ sức mạnh cho việc sản xuất đồng hồ một cách hoàn chỉnh. Ông đề nghị tổ chức lại cho trường đào tạo về đồng hồ của Tochmekh, ông tin rằng trường học hiện tại là hoàn toàn không đủ để trang bị cho các kĩ thuật viên có tay nghề.

Tieu-su-cua-V.O.Pruss
Tiểu sử của V.O. Pruss

Pruss trình bày kế hoạch xây dựng 500 chiếc đồng hồ mỗi ngày, sử dụng 98 công nhân do ông chỉ định. Và chỉ trong thời gian ngắn, cơ sở đào tạo MONO ( Moscow Department of Education) đã đào tao các thanh thiếu niên trong nghề đồng hồ, phần lớn các sinh viên là trẻ em lang thang đường phố, nhiều người trong số đó là phụ nữ. Điều này đã tạo ra xu hướng trong ngành chế tạo đồng hồ Liên Xô là đươc thực hiện đa số bởi tay phụ nữ tính đến thời điểm đó là vào tháng 9-1929. S Commissariat sau đó đã chuyển giao MONO cho Tochmekh, và Pruss đươc rút xuống với vai trò cố vấn. Đến năm 1937, ông chuyển sang làm viêc tại văn phòng bộ công nghiệp quốc phòng số 4.

Không còn nghi ngờ gì nữa, cần phải chuẩn bị kịp thời cho kế hoạch 5 năm của Stalin. Vào tháng 4 năm 1928, Tochmekh đã áp dung cách tiếp cận vấn đề của Izmalkov và đến tháng 10 năm 1928 đã thành lập một uỷ ban nhân sự 11 người để tìm kiếm sự cân bằng cần thiết từ Châu Âu hoặc Mỹ. Bodrov và Sarkine đến từ Trust, cùng với giáo sư Zavadsky, Pruss, Alexander Breytburt, Percy Dreyer, thủ trưởng của MEMZ IV Surin và 4 người khác làm uỷ ban. Uỷ ban này dự kiến sẽ thăm viếng Đức, Áo, Pháp, Tiêp khắc và Thuỵ Sĩ. Thuỵ Sĩ từ chối không cho phép họ vào đất nước, có thể là sự cố do ảnh hưởng từ vấn đề chính trị kể trên. Vào thời điểm này, không có công ty đồng hồ Châu Âu nào đồng ý hợp tác với Liên Xô. Người Liên Xô tin rằng điều này là do người Châu Âu, đặc biệt là Đức có một số lượng hàng tồn kho lớn chưa bán được và họ muốn có quyền xâm nhập không hạn chế vào thị trường Liên Xô. Nhìn chung việc này đã đi đến thất bại, và đã không hoàn thành lí tưởng của Liên Xô về một ngành công nghiệp đồng hồ tự túc.

Giao-su-Zavadsky
Giáo sư Zavadsky

Sau đó, họ đã đến đất Mỹ, nơi đó họ đã đến thăm khoảng 21 nhà máy cơ khí chính xác, bao gồm 8 nhà máy đồng hồ. Vào đầu năm 1929, tại một cuộc họp với tập đoàn thương mại Amtorg, Andrey Bodrov đã báo cáo rằng ” viêc sản xuất đồng hồ ở Mỹ ở một trình đô cao hơn đáng kể so với Châu Âu, Châu Âu vẫn còn nửa thủ công, còn ở Mỹ thì gần như là tư động hoàn toàn “. Bodrov đã đề xuất mua thiết bị của Mỹ để sản xuất đồng hồ, ông thích những thiết bị cũ và nói ” nhân viên vẫn chưa có kinh nghiệm và có thể gây ra nhiều thiệt hại, ngay cả với những chiếc máy mới. Họ sẽ học hỏi nhiều hơn với thiết bị cũ, sau đó dần dần sẽ thay thế bởi những cái mới. Có một cái gì đó còn hơn là không có gì cả, chúng tôi không đủ giàu có để có thể với tới những bộ quần áo đắt tiền mới khi đi bộ trên một quãng đường dài “. Tuy nhiên, ông vẫn lưu ý tới trường hợp tại Moscow, người ta có thể nói ông đã mua về một đống rác. Chắc chắn khi so sánh với các thiết bị tại Thuỵ Sĩ, Đức, Pháp đời mới thì nó đã lỗi thời. Pruss một lần nữa lập luận rằng với doanh nghiệp mới thì nên bắt đầu sử dụng các trang thiết bị hiện đại nhất. Bản thân ông đã từng làm trong các nhà máy Thụỵ Sĩ tốt nhất và có lẽ là hiện đại nhất của Liên Xô thời điểm đó. Pruss không phải là người theo chủ nghĩa Bôn Sê Vích, ông chỉ đơn giản là một người theo chủ nghĩa dân tộc muốn giúp đồng bào của mình học cách làm nên những chiếc đồng hồ thật tốt                                    Nguồn : Thach Le